Sunday, March 15, 2015

एक होता न्हावी.. (स्वीनी टोड: द डीमन बार्बर ऑफ फ्लीट स्ट्रीट) 2007

वस्तुतः ह्या सिनेमावर लिहावं असा विचार नव्हता. अगदी अचानकच ठरलं. ठरलं कसलं, थेट लिहायलाच बसले.  ..impulse की कद्र करना कोई सीखे तो हमसे सीखे :)

"The history of the world, my pet,
is learn forgiveness and try to forget…"

 - या संगीतिकेच्या शेवटच्या सीनमधे स्वीनीच्या तोंडी असलेल्या ओळी. पण ते खरंच शक्य होतं का हो  प्रत्येकवेळी? 'सद्गुण' म्हणून ज्यांचा उदोउदो करण्यात येतो ती नीतिमूल्यं आपण किती गृहीत धरून चालतो! - पण ज्या व्यक्तीवर झालेले आघात तिला प्रेम-दया-क्षमेपलीकडे घेऊन गेलेत ती व्यक्ती कदाचित क्षमेलाही क्षमा करू शकणार नाही. तथाकथित दुर्गुणांना 'अमानुष'तेचं लक्षण म्हणताना आपण मानव असण्याची कित्येक धक्कादायक अंगं धडावेगळी करू पाहतो, आपल्यातील नैसर्गिक पशुत्वापासून पळ काढू पाहतो, हो ना? ..पण स्वीनीला हा नीतिपरायण पळपुटेपणा कधी जमलाच नाही. त्याला मानव म्हणायचं की दानव, हा ज्याचा-त्याचा प्रश्न. 

खूप खूप वर्षांपूर्वीची गोष्ट. एक असतो न्हावी. त्याचं नाव बेंजामिन बार्कर. लंडनमधील टुमदार घरात बायको-पोरीसह सुखाने नांदत असतो. एके दिवशी शहरातील लंपट न्यायाधीशाची बेंजामिनच्या बायकोवर नजर जाते, तो तिच्या सौंदर्यावर भाळतो. तिला मिळवण्याच्या त्याच्या क्रूर, एकतर्फी हट्टाने सारंकाही बदलतं. 
सिनेमाच्या सुरुवातीला आपल्याला भेटतो तब्बल पंधरा वर्षं खोट्या आरोपांखाली शिक्षा भोगल्यानंतर 'स्वीनी टोड' बनून लंडनला परतलेला न्हावी (जॉनी डेप), पूर्वीचा बेंजामिन बार्कर नव्हे. साचलेल्या राखेखाली धगधगणाऱ्या निखाऱ्यासारखं व्यक्तिमत्व झालंय त्याचं. स्वभाव अबोल, उदास. मनात ज्यांनी सर्वस्व हिरावून घेतलं त्यांना संपवून टाकण्याचा निर्धार. 
फ्लीट स्ट्रीटवरील आपल्या मोडकळीला आलेल्या  घरी पोहचल्यावर स्वीनीची गाठ पडते घराखाली गचाळ पाय शॉप चालवणाऱ्या मिसेस लवेटशी (हेलेना बोन्हम कार्टर). ती 'स्वीनी'नामक मुखवट्यामागच्या 'बेंजामिन'ला पाहताक्षणीच ओळखते (- तिचं बेंजामिनवर फार पूर्वीपासून एकतर्फी प्रेम आहे), त्याला कैदेत टाकलं गेल्यानंतरची हकीकत सांगते. सूड घेण्यात यथाशक्ती मदत करण्याचं आश्वासन देते. लवेट स्वीनीला धीर देते, पूर्वाश्रमीच्या घरात सलून उघडण्यास प्रोत्साहन देते. मात्र हे सर्व करत असताना ती स्वीनीपासून काही सत्यं मुद्दाम दडवून ठेवते. 

स्वीनी स्वतःचं सलून उघडतो. एका जाहीर स्पर्धेत सर्वश्रेष्ठ न्हावी म्हणून तोरा मिरवणाऱ्या आदोल्फो पिरेल्लीला हरवतो. ह्या पिरेल्लीचं खरं नाव डेव्ही कॉलिन्स असून तो पोरवयात स्वीनी ऊर्फ बेंजामिनच्या दुकानात हरकाम्या म्हणून नोकरीस असतो. आता तो स्वीनीची खरी ओळख उघड करण्याची धमकी देऊन मोबदला मागतो. स्वीनीचं डोकं फिरतं आणि तो वस्तऱ्याने पिरेल्लीचा खून करतो. ..मृतदेहाचं करायचं काय? - पण खऱ्या गरजवंताला असले प्रश्न पडत नाहीत; सुपीक डोक्याच्या गरजवंताला तर नक्कीच नाहीत. अठराविश्व दारिद्र्याने हैराण झालेली मिसेस लवेट मीट पायसाठी लागणारं मांस खरेदी करू शकत नाही.. पण मांसच आपल्याकडे चालत येतंय म्हणाल्यावर चिंता कशाला? स्वीनीने त्याच्या गिऱ्हाईकांचे गळे चिरायचे आणि लवेटने त्या मानवी मांसाचे पाय बनवून तिच्या गिऱ्हाईकांची पोटं तृप्त करायची असा त्या दोघांचा गुप्त दिनक्रम होऊन जातो. 
..आख्खी कथा सांगत बसत नाही. तीत बरीच वळणं, खाचखळगे आहेत. आणखी कितीतरी पात्रं आहेत, त्यांच्या व्यथा आहेत, संघर्ष आहेत. नेहेमीप्रमाणे तुम्ही सिनेमा पाहिलंय असं समजून चालेन.

मीट पाईजचं शिसारी आणणारं रहस्य किंवा बेछूट रक्तपाताहूनही अंगावर येतो तो स्वीनीच्या स्वभावातला थंडपणा. ज्यानं पंधरा वर्षांपूर्वी त्याचं कुटुंबच उध्वस्त केलं त्या न्यायाधीशाला (अॅलन रिकमन) ठार करण्यावाचून कुठल्याही गोष्टीत तो रस घेत नाही. तो पिरेल्लीला संतापापोटी नव्हे, तर आपल्या योजनेत हा अडथळा ठरणार हे लक्षात आल्यावर उफाळलेल्या वैतागापोटी मारतो. मिसेस लवेटने सुचवलेल्या गिऱ्हाईकांचे खून पाडण्याच्या युक्तीची तो बिनविरोध अंमलबजावणी करतो व त्या रक्ताळलेल्या, निर्घृण दिनक्रमात स्वतःला अगदी सहज सामावून घेतो. आपण निरपराध लोकांची हत्या करतोय हे चांगलंच ठाऊक आहे, पण त्याचं मन इतकं थकलंय, थिजलंय की त्याबद्दल अपराधी वाटण्याचे किंवा त्यातून विकृत आनंद उपभोगण्याचेदेखील भावनिक त्राण त्याच्यापाशी नाहीत. दुसरीकडे लवेट एकूणातच घाणेरडेपणाला विटलीये. स्वीनीच्या सूडयोजनेबद्दल तिला फारशी आस्था नाही. गाठीस आलेली मिळकत घेऊन कुठेतरी दूर निघून जाण्याची, स्वीनीसह नव्याने आयुष्य सुरु करण्याची स्वप्नं पाहतेय ती. पण त्यासाठी तिनं कपटी डाव खेळलाय.

पात्रांची एकमेकांतील भावनिक गुंतागुंत, जणू दृश्य पातळीवर आपल्याला त्या क्लिष्टतेत घेऊन जाणारे काल्पनिक लंडनमधील निसरडे दगडी रस्ते, अरुंद गल्लीबोळ; वर्तमानातील अहोरात्र अंधारं, कुबट वातावरण आणि स्वीनी ऊर्फ बेंजामिनच्या गतकालीन स्मृतींतलं स्वच्छ-सोनेरी प्रकाशात चमकणारं लंडन यांतला विरोधाभास..
..स्वीनीचं दुर्मुखलेपण, मिसेस लवेटच्या कोमल आकांक्षा व त्यांना असलेली खोट्याची किनार, ते दोघं  भोगत असलेलं आत्ममग्न एकाकीपण; न्यायाधीशाच्या ताब्यात असलेली बेंजामिनची किशोरवयीन मुलगी व स्वीनीला लंडनपर्यंत घेऊन येणारा तरुण खलाशी यांचं प्रेमप्रकरण,  न्यायाधीशाचा लैंगिक हव्यास; पाय शॉपमधे पोऱ्या म्हणून काम करणाऱ्या टोबीला (एड सॅंडर्स) लवेटचा लागलेला लळा आणि या दीर्घ, हिंसक सूडनाट्याचा थरारक शेवट..

वरकरणी दर्शकामधे तशी भावना निर्माण होत असली तरी 'सूडवृत्तीने कधीच, कुणाचंच भलं होत नाही' हे तात्पर्य सांगणं ह्या सिनेमाचा उद्देश नाही असं मला तीव्रतेने वाटतं. अनिश्चितता व मानवी मनात धुमसणाऱ्या कित्येक भावनांनी घडवलेली ही आर्त शोकांतिका आहे.

सुरक्षित वातावरणात, अक्षत जीवन जगताना 'कायदाहातातघेऊनये'वादी सूर लावणं फार सोपं असतं हो. पण जिच्याकडे दाद मागायची ती व्यवस्था ढिम्म बसून तमाशा बघत राहते किंवा तिचेच हात पापाने बरबटलेले असतात तेव्हा दाटणाऱ्या आगतिकतेतून असंख्य विदारक शक्यता जन्मास येतात. मग त्यात गोवलेल्या साऱ्याच आयुष्यांना अटळपणे बरीवाईट कलाटणी मिळते. 'व्ही फॉर व्हेंडेटा', किंवा नव्याकोऱ्या 'एनएच टेन' सारख्या कलाकृतींद्वारे ही वेदनामूलक बारीक नक्षी सुबकपणे रेखली जाते.

एक रसिक म्हणून अनुभवत असलेल्या सर्व कला माझ्या जीवनविषयक दृष्टिकोनात खोलवर बदल घडवत चालल्यात. भावभावनांचे असंख्य पैलू सावकाश दाखवून देत त्या मला उत्तरोत्तर संपन्न करत चालल्यात; अधिकाधिक समंजसही करत चालल्यात बहुतेक.

"स्वीनी टोड.." सारख्या कथा प्रतिशोध, न्याय, द्वेष, त्वेष, हिंसेकडे पाहण्याची माझी नजर बदलतात. नकारात्मक समजून दूर सारण्यात / झाकून ठेवण्यात आलेल्या भावनांना अधिक प्रगल्भपणे विचारात घ्यायला शिकवतात.
सिनेमात एके ठिकाणी मिसेस लवेट स्वीनीला म्हणते:

'..Life is for the alive my dear. We could have a life, us two. 
Maybe not like I dreamed, maybe not like you remember, but we could get by.'

..एखाद्याला ते नाही शक्य होत, काय करणार!


दिग्दर्शक: टिम बर्टन 
भाषा: इंग्रजी
अवधी: 116 मिनिटे 

Tuesday, March 10, 2015

इंडियाज डॉटर (India's Daughter: The Story of Jyoti Singh) 2015

मला अजिबात धक्का बसलेला नाही. रोज पेपरात येणाऱ्या अत्याचाराच्या कित्येक घटनांमधील एका घटनेत शिरून ती अनेक अंगांनी जाणून घेण्याचा अनुभव होता इतकंच. आरोपी आणि त्यांच्या वकिलांचे विचार, त्यांचा दृष्टिकोन हा थोड्याफार फरकाने या समाजातील बहुसंख्यांचा दृष्टिकोन  आहे बलात्काराकडे; व्यक्तीने, स्त्रीने कसं जगावं, कसं वावरावं ह्याकडे पाहण्याचा.  त्यामुळे त्यांचं बोलणं ऐकताना भवतालच्या कितीतरी लोकांचं, जवळच्या नातेवाईकांचं, समवयस्कांचं, बाबा-बुवांचं, राजकारण्यांचं, 'विचारवंतां'चं वगैरे बोलणं ऐकतेय की काय असंच वाटत राहिलं मला. मी पुन्हापुन्हा स्क्रीनवरचं चलचित्र निरखायाचे, नक्की कोण बोलतंय ते बघायला.. पुढल्या सेकंदाला तिथे एखादा ओळखीचा चेहरा दिसेल असं वाटत रहिलं. धास्ती नव्हे, लाज वाटली - लाज बाळगणाऱ्या, लाजेचा बाऊ करणाऱ्यांची लाज वाटली मला, कायमच वाटते. 
स्वतःला सुशिक्षित, सुसंस्कृत वगैरे म्हणवणाऱ्या समाजाचं नीतिवस्त्र फेडून नग्नसत्याला हात घातलेलं कोणी कसं खपवून घेईल? - "अत्याचार करा, बलात्कार करा, अनिष्ट प्रथा पाळा, पण ते जगाला दाखवू नका, सांगू नका. त्यानं आमची इज्जत जाते, आमच्या संस्कृतीची प्रतिमा डागाळते!" ..त्यामुळे ह्या फिल्मवर घातलेली बंदी अनाकलनीय मुळीच नाही. दुसरीकडे फिल्म पाहायला मिळावी म्हणून आटापिटा करणारे, बंदीला उघड विरोध दर्शवणारे लोकदेखील आहेत.

एनजीओ-चालक, मानसतज्ञ, पोलिस, न्यायालयीन समितीमधील वकील.. सर्वजण आपापल्या परीने त्यांनी गुन्हा कसा हाताळला याची माहिती सादर करतात. लैंगिक अत्याचारामागील मनोवृत्तीला आव्हान देणारं त्यात काहीच नाही. शी. दिक्षित व सो. गांधी यांच्या प्रतिक्रियांमधेसुद्धा काही नवीन नाही...स्वाभाविक आहे म्हणा, दुसरं काय बोलणार? नीतिमूल्यांच्या ज्या मातीतून बलात्कारी घडले त्याच मातीतून आलोत आपण सगळे. आर्थिक सुबत्ता आणि शैक्षणिक डिग्र्या माणसाला केवळ वरवर बदलतात हे मात्र मला कधी नव्हे इतक्या तीव्रतेने जाणवलं. 
आरोपींच्या आप्तांचं ते चिरपरिचित पालुपद - "माझा मुलगा / नवरा हे करूच शकत नाही." 

घटना घडल्यानंतर जनक्षोभ उफाळून येणं साहजिक होतं. तरुणाई रस्त्यावर उतरली. गोळीबार, लाठीचार्ज वगैरे सरकारप्रणित हिंसाचाराला डगमगून न जाता त्यांनी लढा चालू ठेवला. मला त्यांचं कौतुक वाटतं, मनापासून वाटतं. पण कशाविरुद्ध आणि कशासाठी दिला गेला तो लढा? चार लोकांना फाशी जाहीर झाल्याने व कायद्यात सुधारणा झाल्याने ज्या बदलाची नांदी होते त्याचं स्वरूप नेमकं काय असतं? मग नागालँडमधे जेव्हा लोक बलात्काऱ्याला मरेस्तोवर मरतात, किंवा राजस्थानात बलात्कार करू पाहाणाऱ्याचं भररस्त्यात लिंग छाटून टाकतात तेव्हा नेमका काय फरक पडतो? 
व्यवस्थेकडून न्याय मिळणं म्हणजे काय? आणि व्यक्ती/समूहाने न्याय खेचून आणणं म्हणजे काय? दोहोंना कितपत अर्थ आहे? मुळात 'न्याय' ह्या संकल्पनेला कितपत अर्थ आहे? 

ह्या एका घटनेवरून पुढे जाऊया. माध्यमांत होणारं 'अपराधी पुरुष व पीडित स्त्री' हे चित्रण कितपत वास्तवाधारित आहे? 'लैंगिक अत्याचार करणं वाईट्ट' असं आपल्याला का वाटतं, ते जाणून घेणं फार महत्वाचं आहे - मुलीचं कौमार्य लुटलं गेलं म्हणून? तिच्याशी कोणी लग्न  करणार नाही म्हणून?कुटुंबाची इभ्रत धुळीस मिळाली म्हणून? मुलावर बलात्कार झाला तर - त्याच्या पौरुषाला सॉलिड मानसिक ठेच लागते म्हणून? की ते प्रकरण फारच विचित्र, छी-छी वाटतं म्हणून? 
वैवाहिक जोडीदाराकडून झालेल्या बलात्काराने त्याच ऊरफुट्या कुटुंबीयांची इभ्रत धुळीस का जात नाही? - तो बलात्कार नसतोच! मेरी वॉलस्टनक्राफ्ट म्हणते 'marriage is legalized prostitution', आणि वेश्येला कुठे असतो स्वतःच्या शरीरावर हक्क? वेश्यांना पाणपोईसारखी 'जनहितार्थ अस्तित्वात असलेली' वस्तू समजतो आपण. 

आपल्या सामाजिक मूल्यांचं बारकाईने निरीक्षण, चिरफाड करण्याची गरज आहे. As a society, have we held up Consent as much as we've held up the Covenant? मुलीवर बलात्कार झाला, ती एका पुरुषाबरोबर हिंडत होती म्हणाल्यावर "त्यांचे परस्परांशी कशाप्रकारचे संबंध होते?" - या प्रश्नाला किंमत देणाऱ्या समाजात राहतोय आपण. समजा तो भाऊ असता तिचा; किंवा ते विवाहित जोडपं असतं तरी त्यानं घडल्या गोष्टीत काय फेरफार झाला असता? 'पतीपरमेश्वर' आहे म्हणून त्या मुलाच्या अंगात दहा हत्तींचं बळबिळ संचारलं असतं की काय? की भावाचं रुपांतर बॅटमॅन वा स्पायडरमॅनमधे झालं असतं?
लैंगिक संबंध ही इथे लग्न होईपर्यंत न उच्चारण्याची आणि लग्नानंतर हक्काने उपभोगण्याची, पोरं पैदा करण्यासाठी कम्पलसरी वापरायची गोष्ट मानली जाते. म्हणूनच म्हणलं, लैंगिक संबंधांबाबत इथे व्यक्तीच्या संमतीपेक्षा (Consent) समाजमान्य कराराला - विवाहबंधनाला (Covenant) अतिरेकी महत्व दिलं जातं. शारीरसंबंध ठेवताना समोरच्या व्यक्तीचा, त्याच्या/तिच्या होकार-नकाराचा आदर करणं गौण होऊन बसलंय. अशा परिस्थितीत बदलांना ठोस वळण लागणं फार फार अवघड आहे. 
माझा कायद्यावर विश्वास नाही, शिक्षेद्वारे गुन्हेगारांना नैतिक धडे देण्यावर विश्वास नाही आणि निदर्शनांवरही तितकासा भरवसा नाही. व्यक्ती, तिची विचारप्रक्रिया, तिला पडलेले प्रश्न, त्यांवर घडलेलं सामूहिक मंथन आणि व्यक्तीने घेतलेल्या निर्णयांमधे परिवर्तनाचे संभव दडलेले असतात असं माझं मत आहे.  

सर्वप्रथम 'मी अत्याचाराला बळी पडणं  शक्य आहे, पण मी अत्याचारी असणंदेखील तितकंच शक्य आहे' हे स्वतःशी मान्य करायला हवं. 'बलात्कारी' ही काही विशिष्ट जमात, जात वा पंथ नव्हे. अत्याचार कोणीही करू शकतो, कोणावरही होऊ शकतो. हे कबूल केलं तरच खरंखुरं आत्मपरीक्षण शक्य आहे. दुसऱ्याचं स्वातंत्र्य म्हणजे काय ते समजून घेणं व त्याचा आदर बाळगणं महाकठीणकर्म असतं. तरीही त्यादृष्टीने नेटाने प्रयत्न करू लागलो तरच आपण खऱ्या अर्थाने त्या बलात्काऱ्यांपेक्षा किंवा गलिच्छ इंग्लिशमधून अकलेचे तारे तोडणाऱ्या वकिलांपेक्षा वेगळे ठरू. 

..प्रश्नांकडे जाण्यासाठी उद्युक्त करते म्हणून ही फिल्म आवर्जून पहावी. 


दिग्दर्शक: लेझ्ली अडविन 
भाषा: हिंदी-इंग्रजी 
अवधी: 58 मिनिटे 

Tuesday, March 3, 2015

'बर्डमॅन' (Birdman or The Unexpected Virtue of Ignorance) 2014

कलाकाराला आयुष्यात, आयुष्याकडून, 'माणसां'कडून काय हवं असतं? आणि माणसांना कलाकाराकडून कोणत्या अपेक्षा असतात? - अर्थात याचं एकच जनरल उत्तर नसणार. व्यक्तिपरत्वे, कलाकारापरत्वे ते बदलत जाणार. ..की खरंतर आपल्याला नक्की काय हवंय ह्याचाच शोध घेत असतो प्रत्येकजण?

सिनेमा पाहून झाल्यावर 'ब्लॅक स्वान'ची प्रकर्षाने आठवण आली. काही वेळ तुलना होत राहिली आणि वाटून गेलं की 'ब्लॅक स्वान' ही अधिक तरल, सूक्ष्मपणे हाताळलेली कृती होती. पण - नंतर माझ्या या मताचे संभाव्य छुपे पदर लक्षात येऊ लागले - मला तो जास्त सरस वाटला या मागे इतरही अनेक कारणं असू शकतात: माझं बॅले नृत्यप्रकारावरचं प्रेम, कचकडी सुपरहिरो फिल्म्सचा तिटकारा (अपवाद: 'डार्क नाईट' व तत्सम) वगैरे. हा तर 'बर्डमॅन'वर सरळसरळ अन्याय ठरेल! मुळात अशी दर्जाविषयक तुलना सुरु झाली ती दोन्ही चित्रपटांच्या कथावस्त्रातील समान धाग्यामुळे - कलाकाराने आत्मशोधाच्या ओघात /सृजनात्मक सिद्धीच्या हेतूने काही अचाट, टोकाची कृती करणं. आणि त्या तुलनेला तिथेच लगाम बसला. 'ब्लॅक स्वान' मधे आपण नीनाच्या (नेतली पोर्टमन) नजरेतून जगाकडे पहात असतो. प्रत्येक प्रसंग तिच्या मनात घडतो आहे की ज्याला आपण 'वास्तव' म्हणतो त्या अवकाशात घडतोय असा संभ्रम निर्माण होतो. कथा पुढे नेण्यात अन्य पात्रं व अल्टर्ड, रिपीटेड सिक्वेन्सेस महत्वाची भूमिका बजावत असले, त्यांचा नीनाच्या मनावर प्रभाव पडत असला तरी जे काही करायचंय ते तिला करायचंय. तिच्यावरचं हे दडपण तिला-आपल्याला स्पष्ट जाणवतं. शेवटी मनासारखं 'परफेक्शन' गाठण्यात तिचा मानसिक गुंताच तिच्या मदतीला येतो, आणि तिचा जीवही घेतो.
'बर्डमॅन'मधे आपण बर्डमॅनच्या नजरेतून रीगनकडे (मायकल कीटन), रीगनच्या नजरेतून बर्डमॅनकडे, पब्लिकच्या नजरेतून कधीकाळी बर्डमॅन म्हणून गाजलेल्या नी आता तगून राहण्यासाठी धडपडणाऱ्या म्हाताऱ्या अभिनेत्याकडे, मुलीच्या व पत्नीच्या नजरेतून व्यवसायाने अभिनेता असलेल्या माणसाकडे, अभिनेत्याच्या (एडवर्ड नोर्टन) नजरेतून अभिनयाकडे.. अशा कितीतरी उड्या मारतो. तळ्यांत-मळ्यांतचा खेळ इथे न संपणारा आहे. परंतु कथा रीगनच्या डोक्यात घडण्याला जितकं महत्व आहे तितकंच महत्व सो कॉल्ड 'वास्तवा'त घडण्याला आहे.

रीगनच्या देहातील 'बर्डमॅन'नामक आत्मा रमणीय चित्रासारख्या वाटणाऱ्या शहरावरून दिवसरात्र घिरट्या घालण्यासाठी, दुष्टांशी दोन हात करण्यासाठी, आपल्या देहधराला करोडो कमावून देण्यासाठी आसुसलाय हे दिसतंच. पण 'रीगन'ला नेमकं काय हवंय? टाईपकास्टिंग होण्याच्या भीतीने 'बर्डमॅन फोर'ला नकार दिल्याचा आता पश्चात्ताप होतोय? मग तो खर्जात भुणभुणणाऱ्या डोक्यातल्या आवाजाचं म्हणणं का ऐकत नाही? पुनरागमनाची तयारी का करत नाही?
"कलेबिलेचं नाव काढू नका. स्वतःचं अस्तित्व जाणवून देण्यासाठी सगळा आटापिटा चाललाय तुमचा. कारण इतर कोणाहीप्रमाणे एक व्यक्ती म्हणून जिवंत असतानाच लुप्त होण्याची भीती वाटते तुम्हाला.." वगैरे कटूसत्यं ऐकवणाऱ्या सॅमला (एमा स्टोन) वडिलांनी ट्वीटर/फेसबुक वर जावं असंतरी का वाटतं? आपलं अस्तित्व इतरांना वारंवार जाणवून देण्याचा हा मार्ग तिला पटतो का? तिच्या हतबलतेला कितीतरी छटा आहेत.

"माझं अभिनयकौशल्य सुपरहिरोपटांपुरतं सीमित नाहीये" किंवा मुळात "मला अभिनय करता येतो" हे सिद्ध करून दाखवायचा अट्टहास चालू ठेवायचा की 'बर्डमॅन'सारख्या महत्वाकांक्षी हितचिंतकाचा सल्ला ऐकायचा यामधून रीगनला रोज निवड करावी लागते. कुठल्या प्रेक्षकांना खूष करण्यासाठी झटायचं, कुणीतरी सर्वोत्तम ते देण्यासाठी आपल्यासमोर रक्ताचं पाणी करतंय याने प्रेक्षकांना फरक पडतो तरी का? ह्या प्रश्नांशी रोज भिडावं लागतं. पण प्रकरण इतकं सरळसोट नाहीये. बर्डमॅन रीगनचा एक आत्मा, एक आवाज होऊन गेलाय. तो रीगनचा आमविश्वास न गमावलेला स्व आहे; वयापुढे, लोकमतापुढे, बऱ्या-वाईट अनुभवांपुढे न झुकलेला स्व आहे; उडताना चेहऱ्याला स्पर्शणाऱ्या वाऱ्यासारखी ती एक अल्हाददायक, जादुई संवेदना आहे. हे रीगनला चांगलंच ठाऊक आहे. तरीही तो बर्डमॅनला डोक्यातून काढून टाकण्याचा खटाटोप का करत असेल? शिवाय सायकोकायनेसिससारख्या मायावी अनुभवांनी सुखावून का जात असेल?
गंमत अशी, की 'मला बाहेर काढ, पुन्हा जगापुढे आण' हा धोशा लावलेला असूनही हाती घेतलेला नाट्यप्रकल्प नेटाने पुढे नेण्याचं मानसिक बळ बर्डमॅनच त्याला अप्रत्यक्षपणे पुरवत राहतो.

सिनेमाला दोन क्लायमॅक्स आहेत असं मी म्हणेन. रीगन स्वतःवर गोळी झाडून घेतो तो पहिला. हॉस्पिटलमधे शेवटच्या काही सेकंदांत जे घडतं तो दुसरा. प्रेक्षकांकडून, समीक्षकांकडून झालेली वाहवा.. अभिनयातील नव्या संधींची उघडलेली दारं.. हा विजय कुणाचा?
कमोडवर बसलेल्या बर्डमॅनशी रीगन जसा वागतो ते पाहून "चला, शेवटी माणसानं भुताला मनातून पुरतं फ्लश करून टाकलं !" म्हणून आपण सुस्कारा सोडतो आणि क्षणार्धात..
सॅमला खिडकीतून काय दिसतं?

..आपल्याला स्वतःकडून नक्की काय हवं असतं?


दिग्दर्शक: आलेहान्द्रो इन्यारितो (Alejandro Iñárritu)
भाषा: इंग्रजी 
अवधी: 119 मिनिटे