Saturday, July 16, 2016

प्यार जो टूटा, साथ जो छूटा, चाँद न चमकेगा कभी...

परवा रेडिओवर 'प्यार हुआ इकरार हुआ है.. '  लागलं. 

मालूम नहीं है कहाँ मंज़िल 

ह्या परिस्थितीतही

कहो की अपनी प्रीत का गीत ना बदलेगा कभी
तुम भी कहो इस राह का मीत न बदलेगा कभी
प्यार जो टूटा, साथ जो छूटा, चाँद न चमकेगा कभी...


अशा आणाभाका एकमेकांना घालणारी ती दोघं - या नात्यातून नक्की काय प्रतिबिंबित होत असे?

एका व्यक्तीला, स्थानाला, कामाला आपलं आयुष्य खुशीने वाहून टाकणं यात काही रोमँटिसिझम उरलाच नाही का आता? मुळात तशी ओढ वाटणं ही नेमकी कशाची उपज म्हणावी - चिवट भावबंध, प्रेम, निष्ठा, की आकांक्षाहीनता, मनाची दुर्बळता, र्‍हस्वदृष्टी?
"हे शहर / गाव आमच्या नशिबाचा भार वाहील. आम्ही आमची मुळं इथे घट्ट रुजवून आहोत आणि असेच राहू. स्थानाचं काही बरंवाईट झालं तर आमचंही होईल, होईना का" - या भावनेला एक जुना, कधीकाळी रोजच्या वापरात असलेल्या वस्तूचा वास आहे, बोटांच्या सततच्या स्पर्शाने झालेली झीज आहे आणि मला वाटतं त्या वासाची संगती ठराविक लोकांनाच लागते. कित्येकांसाठी ती भावना असंबद्ध असल्या कारणाने  रद्दीमोलाची ठरते.

एकीकडच्या संधी आटू लागल्या किंवा दुसरीकडील अधिक चांगल्या संधींच्या हाका भुरळ पाडू लागल्या की तळ हलवायचा. कशाशीच, कुणाशीच जिवाभावाचं नातं निर्माण करायचं नाही, तितका अवसरच द्यायचा नाही स्वतःला आणि दुसऱ्याला. एकही भाषा आपली वाटत नाही. आभाळाचा विशिष्ट तुकडा डोक्यावर घेऊन वावरत असल्याचा भासच होत नाही. टपरीवाला, घरकामवाली ही माणसं न राहता कार्यसंच (functions) बनून जातात. म्हणून 'त्या झाडाखालच्या त्या' टपरीची, 'त्या बोळातील त्या' गिरणीची आठवण होत नाही. नव्या जागीदेखील पन्नास टपऱ्या, किराणामालाची दुकानं, गिरण्या आपल्या सेवेस तत्पर असतात. प्रश्न फक्त function पुरताच उरल्यामुळे पान-सिगारेट देणारा किंवा टेबलावर फडकं मारणारा हात कुणाचा, त्या हाताला जोडलेली व्यक्ती कोण, बदललेली व्यक्ती कोण ह्याच्याशी देणंघेणंच संपतं.
कितीतरी माणसं एक 'समाजघटक' म्हणून आपल्या अभ्यासपूर्ण चर्चांचा विषय किंवा त्या अभ्यासातील आकडेवारी बनत जातात - आपण नाती निर्माण करत आहोत, कुठेतरी rooted  आहोत हा भ्रमाचा बुडबुडा निर्माण व्हायला इतकं पुरेसं असतं. बाहेर ठेवलेली दुधाची बाटली आणि वर्तमानपत्र रोज गायब होणं हे बंद दाराआड राहणारी व्यक्ती जिवंत असल्याचं चिन्ह मानावं का?

कशातच श्रद्धा उरली नसल्याचे संकेत आहेत हे. भीतीयुक्त श्रद्धा नव्हे बरं! - काव्य-व्यंगाची, करुणेची किनार असलेली श्रद्धा. टीका-संदेहाच्या पेरणीने खुसखुशीत झालेली श्रद्धा. 'मी कुठेही गेलो तरी जिथं परतून येईन' असं एक ठिकाण. परतून यायला काही / कुणी आहे का आपल्याजवळ? ...तळाव्यात राहून गेलेल्या काट्याचा सल? कुणाच्यातरी अनुपस्थितीमुळे काही अडून राहणं बंदच झालंय का आता? की "कुणामुळे माझं काही अडत नाही" हीच आजच्या जगण्यातून साध्य झालेल्या आत्मगौरवी स्वातंत्र्याची पताका?

नोमॅड्स, लमाण्यांची मुळं ही त्यांच्या स्थलांतरात असतात. 'नया ठिकाना' हीच त्यांची 'परतण्याची जागा' असते. आपल्यासारख्या धेडगुजरी जिणं जगणाऱ्यांचं काय?

No comments:

Post a Comment